knoalsterschrievers
Website van Harry Töben
Over t Knoalster Grunnegs


Wat hier in t Nederlands staait, staait ook in mien essay "Alles over t Knoalster Grunnegs", mor den in t Grunnegs.



Het Gronings

Een streektaal is vooral van waarde als drager van een bepaalde cultuur.  Het is daarom belangrijk om in stand te worden gehouden. Het Gronings is een streektaal die onderdeel is van het Nedersaksisch. De overige streektalen die tot de Nedersaksische streektalen worden gerekend zijn: het Drents, het Twents, het Stellingwerfs, het Veluws, het Sallands, het Achterhoeks, het IJssellands en het Urks. Over de oostgrens komen vele varianten van het Nedersaksisch voor waaronder: het Oostfries, Eemslands, Munsterlands en Westfaals. Het Gronings kent een aantal varianten, afhankelijk van waar men zich in de provincie bevindt; de stad Groningen, Gorecht, Westerkwartier, Hogeland, Fivelingo, Oldambt, Westerwolde, Veenkoloniën, Kanaalstreek. 

 

Het Knoalster Grunnegs als spreektaal
De Kanaalstreek is het jongste stukje Groningen. Het is ontstaan door de ontginning van het veen. Men kwam van heinde en verre om er als kanalengraver of veenarbeider te werken. Nadat het veen was verdwenen, begon men de grond te bewerken en kwamen er  boerderijen. Er kwamen handelaren en er vestigden zich ambachtslieden. Veel kwamen uit Duitsland. De verscheidenheid van de bevolking was groot en heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van een eigen spreektaal die afwijkt van het Veenkoloniaals. De taal die er gesproken wordt ontwikkelde zich vanuit het Veenkoloniaals, Westerwolds, Oldambts en Drents. Waar in andere delen van Groningen het Fries van invloed is geweest, daar is in de Kanaalstreek geen sprake van. Wel worden er veel woorden gebruikt die vanuit het Nederlands komen. Je kunt spreken van het naar het Gronings vertaalde Nederlands. In de Kanaalstreek worden ook veel Nederlandse woorden gebruikt. Aan het vertalen van buitenlandse woorden naar de eigen streektaal, is in de Kanaalstreek minder behoefte dan elders in Groningen. De gesproken taal in de Kanaalstreek heeft, vooral onder invloed van het Drents, veel klankverschillen met de overige streektalen in Groningen. De taal van de Kanaalstreek begint ongeveer in de omgeving van Bareveld en eindigt in Ter Apel. Het wordt gesproken in de Drentse Monden en in delen van het Oldambt en Westerwolde. 

Het Knoalster Grunneges als schrijftaal
Uitgangspunten van een schrijftaal zijn: leesbaarheid en leerbaarheid. Leesbaarheid wil zeggen dat een schrijftaal een spreektaal moet volgen. Leerbaarheid betekend dat een schrijftaal eenvoudig en consequent moet zijn.  Een schrijver kan zich het beste uitdrukken in de woorden zoals hij die spreekt. Woorden, die dezelfde betekenis hebben, kunnen in klanken erg verschillen. Prof. dr. Siemon Reker, hoogleraar Gronings aan de RUG schreef: "Iemand die de klankverschillen niet hoort, weet wellicht niet waar een ander zich druk om kan maken; voor een ander kan het bijkans een halszaak zijn om te spellen zoals hij spreekt en dus zó gelezen wil worden." Om een juiste schriftelijke weergave te krijgen van de gesproken taal is een eigen spelling van woorden nodig. Bij het Knoalsters wordt er echter terdege rekening gehouden met de algemene spelling- en grammaticaregels zoals deze vanaf 1984 door prof. dr. Siemon Reker zijn vastgesteld. Een ander belangrijke reden om in het Knoalsters te schrijven is, dat het lezen in de streektaal die je zelf spreekt altijd het gemakkelijkst is.

 

Spellingregels van het Knoalsters
Meer dan anders in de provincie Groningen, is er in de Kanaalstreek sprake van een monoftongering van de tweeklank. De tweeklank wordt als het ware verkort. Daar, waar dit zich in de spreektaal aandient, wordt het in de schrijftaal gevolgd.Enige voorbeelden:

Nederlands woord moeten; Gronings mouten; Knoalsters motten
                                 maken                     moaken                     mokken
                                 proberen                pebaaiern                  pebaren
                                 twee                        twij                             twèje
                                 nieuws                     nijs                              nès

Bij Nederlands woorden die op elijk eindigen mag in het Gronings de ij worden weggelaten. Woorden als: vriendelijk, onmiddelijk, worden in het Gronings vrundelk en votdoadelk. In het Knoalsters worden de woorden geschreven zoals ze worden uitgesproken namelijk: vrundlek, votdoadlek.

Bij toevoeging van te of de aan woorden in de regelmatige verleden tijd wordt in de Kanaalstreek gekozen voor de waar men elders in de provincie voor te kiest. Voorbeelden:  rookte=rookde, fietst=fietsde, bakte=bakde. Maar ook witte=widde.

Het lidwoord de wordt in de Kanaalstreek meer gebruikt als elders. Het wordt wel dicht bij het woord uitgesproken dat er op volgt. Soms hoor je alleen een lichte keelklank, maar je hoort het, en dan wordt het ook geschreven.

In de Kanaalstreek is het bijna vanzelfsprekend dat, als iemand niet go gauw een gaaf Gronings woord voorhanden heeft, er gewoon een Nederlands woord wordt gebruikt. Men gaat niet naar de winkel om een spaigelploatje te kopen; men koop een cd.

Door deze regels op papier te zetten, is het voor mensen die in het Knoalsters willen schrijven eenvoudiger geworden. Vaak kunnen ze spellen zoals ze spreken. Het mag echter geen fonetisch schrift worden. Dan voldoet het niet meer aan de regel dat een schrijftaal leerbaar moet zijn.

 

 

 Meer over t Knoalster Grunnegs is te lezen in mien essay: Alles over t Knoalster Grunnegs.

 t Is te koop in de boekwinkels in de Knoalstreek of bie mie via de mail: hatoben@online.nl.

t Kost 3,95 euro exl. verzendkosten.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 











Reacties

Pagina12
Steevmeals op 04-06-2018 21:27
amoxicillin alternative amoxicilina 500 mg depakene 500 mg amoxicillin dosage amoxicillin 875 amoxicillin 80 mg/kg/day of common antibiotics for children
Steevmeals op 05-06-2018 02:42
amoxicillin 125 mg capsules amox/k clav penicillin vs amoxicillin dental appointments amoxclav acetaminophen and ibuprofen combination dosage of amoxicillin
Steevmeals op 05-06-2018 07:45
amoxil 5 year old amoxiline 2 aminoindane dosage of amoxicillin para que sirve la amoxicilina imacillin amoxicillin rash
Steevmeals op 05-06-2018 12:25
amoxicillin dosage for 100 lb woman with 36d amox clav 875 mg parenergeies amoxil dosage amox clav 875 mg calciparine dosage of amoxicillin
Steevmeals op 05-06-2018 17:40
levomac 500 dosage of amoxicillin amoxicilina 500 finasteride dosage forms of amoxicillin amoxil online mail-order pharmacies co amoxicillin sandoz 4570
Steevmeals op 05-06-2018 23:01
z pak instructions dosage for amoxicillin para que sirve la amoxicilina black and blue cohosh miscarriage dosage of amoxicillin amox/k clav 875-125 neurontin 400 posologie amoxicilline
Steevmeals op 06-06-2018 04:12
leflumax dosage of amoxicillin amoxicillin 875 abprazole dosage of amoxicillin amoxyclav how fast does amoxicillin work for pneumonia
Steevmeals op 06-06-2018 08:27
amoxicillin for kids dosage chart amox clav dosage for amoxicillin for strep throat in children amoxicillin-clavulanate 875-125 claripen 500 mg amoxicillin dosage
Steevmeals op 06-06-2018 12:39
amoxil 500 mg posologie d'ortie amox/k clav xylogel dosage for amoxicillin amox-clav 500 mg drug class for amoxicillin
Steevmeals op 06-06-2018 17:14
panatuss dxp pediatric dosage amoxicillin amoxicillin 1000 neoclav 625mg dosage for amoxicillin amoxicillin 1000 sirop d argousier posologie de l'amoxicilline
Kiirameals op 06-06-2018 22:09
amoxicillin 500mg capsules gg849 amoxicillin medscape lymdyp dosage of amoxicillin amox clav 875-125 antituberculous drugs interactions with amoxicillin
Kiirameals op 07-06-2018 03:33
generic name for amoxicillin amoxicillin 500 is amoxicillin trihydrate safe for dogs amoxicillin 875 natispray 0 15 posologie amoxicilline
Kiirameals op 07-06-2018 08:40
pulmicort turbuhaler 400 posologie amoxicilline amoxicilline 500 mg the difference between penicillin and amoxicillin amox/k clav amoxicillin 875 eurofarma guatemala
Kiirameals op 08-06-2018 10:59
debrox pediatric dosage amoxicillin amox clav sporostatin griseofulvina 500 mg amoxicillin amoxicillin medscape esokit dosage for amoxicillin
Markmeals op 08-06-2018 14:39
mark sanders levitra llc definition levitra coupon online levitra viagara levitra 20mg
Markmeals op 08-06-2018 20:28
levitra orodispersible verschreibungspflichtige generic levitra actress levitra buy levitra
Markmeals op 09-06-2018 02:13
atte engen levitra buy levitra cialis levitra strong viagra levitra generic
Markmeals op 09-06-2018 07:25
generic levitra cost levitra generic blog levitra order trackback url levitra online
Markmeals op 09-06-2018 12:30
struktura produktu wg levitra generic buy levitra audrey levitra for women levitra 20 mg
Markmeals op 09-06-2018 17:47
levitra adverse reaction buy levitra levitra josemiri generic levitra
Markmeals op 09-06-2018 23:42
levitra dosage vardenafil levitra 20mg que es levitra de dios levitra 20mg
Markmeals op 10-06-2018 04:53
difference entre levitra et viagra for women levitra generic levitra atlanta falcons logo buy levitra
Markmeals op 10-06-2018 10:05
levitra bpm arm 6400 seven levitra online levitra vs viagra 2013 toyota buy levitra
Markmeals op 10-06-2018 16:18
levitra 20 mg costco price levitra online levitra e levitinha musicas levitra rezeptfrei deutschland
Markmeals op 10-06-2018 16:28
levitra orosolubile prezzi benzina levitra rezeptfrei deutschland levitra without a doctor prescription levitra generic
Markmeals op 10-06-2018 19:41
levitra flip penny levitra generic levitra atlanta falcons news levitra generic
Markmeals op 10-06-2018 20:07
levitra centro de escalade coupon vardenafil levitra definicion biblica de amor cheap 20 mg levitra
Markmeals op 10-06-2018 23:04
levitra tablete cena levitra 20 mg bayer prezzo levitra 20mg filmtabletten bestellen levitra 20mg
Markmeals op 10-06-2018 23:25
pastillas para ereccion prolongada cialis vs levitra buy levitra 10mg schmelztabletten levitra coupons buy levitra 20 mg
Markmeals op 11-06-2018 02:15
guarura de levitra letra de cambio cheap generic levitra levitra precaution buy levitra 10 mg
Markmeals op 11-06-2018 02:25
dosage viagra levitra levitra generic struktura produktu wg levitra cost levitra generic
Markmeals op 11-06-2018 05:46
levitra wheener levitra 10 mg prezzo levitra prices at walmart pharmacy levitra rezeptfrei deutschland
Markmeals op 11-06-2018 09:37
leviev levitra levitra online levitra boner levitra 20 mg bayer prezzo
Markmeals op 11-06-2018 12:44
folic acid during pregnancy 5mg cialis generic cialis at walmart get cialis overnight cialis generic
Markmeals op 11-06-2018 13:16
thuoc amlodipine capsules 5mg cialis generic cialis tadalafil cialis ou viagra en generique cialis printable coupons
Markmeals op 11-06-2018 16:44
cialis side effects muscle cramps cialis coupon quanto costa stendra vs cialis cheap generic cialis
Markmeals op 11-06-2018 21:20
pakistan fact file cialis buy tadalafil online cialis super active australia vacations buy cialis 20mg
Markmeals op 12-06-2018 01:38
mezzo cialis da 20 airplane cialis uk cialis et al 2005 honda liquid cialis
Markmeals op 12-06-2018 05:28
sinonimo di generico de cialis buy generic cialis cialis medicamente antialergice cheap cialis 20 mg
Markmeals op 12-06-2018 09:18
flixonase aqua bijsluiter cialis generic cialis at walmart darolan bijsluiter cialis interactions for cialis
Pagina12
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Dit is een verplicht veld