knoalsterschrievers
Website van Harry Töben
Over t Knoalster Grunnegs


Wat hier in t Nederlands staait, staait ook in mien essay "Alles over t Knoalster Grunnegs", mor den in t Grunnegs.



Het Gronings

Een streektaal is vooral van waarde als drager van een bepaalde cultuur.  Het is daarom belangrijk om in stand te worden gehouden. Het Gronings is een streektaal die onderdeel is van het Nedersaksisch. De overige streektalen die tot de Nedersaksische streektalen worden gerekend zijn: het Drents, het Twents, het Stellingwerfs, het Veluws, het Sallands, het Achterhoeks, het IJssellands en het Urks. Over de oostgrens komen vele varianten van het Nedersaksisch voor waaronder: het Oostfries, Eemslands, Munsterlands en Westfaals. Het Gronings kent een aantal varianten, afhankelijk van waar men zich in de provincie bevindt; de stad Groningen, Gorecht, Westerkwartier, Hogeland, Fivelingo, Oldambt, Westerwolde, Veenkoloniën, Kanaalstreek. 

 

Het Knoalster Grunnegs als spreektaal
De Kanaalstreek is het jongste stukje Groningen. Het is ontstaan door de ontginning van het veen. Men kwam van heinde en verre om er als kanalengraver of veenarbeider te werken. Nadat het veen was verdwenen, begon men de grond te bewerken en kwamen er  boerderijen. Er kwamen handelaren en er vestigden zich ambachtslieden. Veel kwamen uit Duitsland. De verscheidenheid van de bevolking was groot en heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van een eigen spreektaal die afwijkt van het Veenkoloniaals. De taal die er gesproken wordt ontwikkelde zich vanuit het Veenkoloniaals, Westerwolds, Oldambts en Drents. Waar in andere delen van Groningen het Fries van invloed is geweest, daar is in de Kanaalstreek geen sprake van. Wel worden er veel woorden gebruikt die vanuit het Nederlands komen. Je kunt spreken van het naar het Gronings vertaalde Nederlands. In de Kanaalstreek worden ook veel Nederlandse woorden gebruikt. Aan het vertalen van buitenlandse woorden naar de eigen streektaal, is in de Kanaalstreek minder behoefte dan elders in Groningen. De gesproken taal in de Kanaalstreek heeft, vooral onder invloed van het Drents, veel klankverschillen met de overige streektalen in Groningen. De taal van de Kanaalstreek begint ongeveer in de omgeving van Bareveld en eindigt in Ter Apel. Het wordt gesproken in de Drentse Monden en in delen van het Oldambt en Westerwolde. 

Het Knoalster Grunneges als schrijftaal
Uitgangspunten van een schrijftaal zijn: leesbaarheid en leerbaarheid. Leesbaarheid wil zeggen dat een schrijftaal een spreektaal moet volgen. Leerbaarheid betekend dat een schrijftaal eenvoudig en consequent moet zijn.  Een schrijver kan zich het beste uitdrukken in de woorden zoals hij die spreekt. Woorden, die dezelfde betekenis hebben, kunnen in klanken erg verschillen. Prof. dr. Siemon Reker, hoogleraar Gronings aan de RUG schreef: "Iemand die de klankverschillen niet hoort, weet wellicht niet waar een ander zich druk om kan maken; voor een ander kan het bijkans een halszaak zijn om te spellen zoals hij spreekt en dus zó gelezen wil worden." Om een juiste schriftelijke weergave te krijgen van de gesproken taal is een eigen spelling van woorden nodig. Bij het Knoalsters wordt er echter terdege rekening gehouden met de algemene spelling- en grammaticaregels zoals deze vanaf 1984 door prof. dr. Siemon Reker zijn vastgesteld. Een ander belangrijke reden om in het Knoalsters te schrijven is, dat het lezen in de streektaal die je zelf spreekt altijd het gemakkelijkst is.

 

Spellingregels van het Knoalsters
Meer dan anders in de provincie Groningen, is er in de Kanaalstreek sprake van een monoftongering van de tweeklank. De tweeklank wordt als het ware verkort. Daar, waar dit zich in de spreektaal aandient, wordt het in de schrijftaal gevolgd.Enige voorbeelden:

Nederlands woord moeten; Gronings mouten; Knoalsters motten
                                 maken                     moaken                     mokken
                                 proberen                pebaaiern                  pebaren
                                 twee                        twij                             twèje
                                 nieuws                     nijs                              nès

Bij Nederlands woorden die op elijk eindigen mag in het Gronings de ij worden weggelaten. Woorden als: vriendelijk, onmiddelijk, worden in het Gronings vrundelk en votdoadelk. In het Knoalsters worden de woorden geschreven zoals ze worden uitgesproken namelijk: vrundlek, votdoadlek.

Bij toevoeging van te of de aan woorden in de regelmatige verleden tijd wordt in de Kanaalstreek gekozen voor de waar men elders in de provincie voor te kiest. Voorbeelden:  rookte=rookde, fietst=fietsde, bakte=bakde. Maar ook witte=widde.

Het lidwoord de wordt in de Kanaalstreek meer gebruikt als elders. Het wordt wel dicht bij het woord uitgesproken dat er op volgt. Soms hoor je alleen een lichte keelklank, maar je hoort het, en dan wordt het ook geschreven.

In de Kanaalstreek is het bijna vanzelfsprekend dat, als iemand niet go gauw een gaaf Gronings woord voorhanden heeft, er gewoon een Nederlands woord wordt gebruikt. Men gaat niet naar de winkel om een spaigelploatje te kopen; men koop een cd.

Door deze regels op papier te zetten, is het voor mensen die in het Knoalsters willen schrijven eenvoudiger geworden. Vaak kunnen ze spellen zoals ze spreken. Het mag echter geen fonetisch schrift worden. Dan voldoet het niet meer aan de regel dat een schrijftaal leerbaar moet zijn.

 

 

 Meer over t Knoalster Grunnegs is te lezen in mien essay: Alles over t Knoalster Grunnegs.

 t Is te koop in de boekwinkels in de Knoalstreek of bie mie via de mail: hatoben@online.nl.

t Kost 3,95 euro exl. verzendkosten.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 











Reacties

Pagina12345
Markmeals op 12-06-2018 13:35
hunter killer teams cialis cialis sale cialis empfohlene dosierungsanleitung buy tadalafil online
Markmeals op 12-06-2018 17:43
inderm lotion bijsluiter cialis cialis online weimok 20 mg cialis cialis coupons
Markmeals op 12-06-2018 21:45
cialis 20mg price at tadalafil cost cialis finest compassionate co-op tires cialis for sale
Markmeals op 13-06-2018 01:39
occisus est scelere generic cialis cialis tablets ethambutol standard dosage for cialis cialis on line
Markmeals op 13-06-2018 05:37
generic cialis online free shipping online cialis cheap cipla cialis cialis 5 mg
Markmeals op 13-06-2018 09:45
tadalafilo cialis and alcohol cialis soft online mail-order pharmacies cipolla tropea viagra vs cialis tadalafil buy
Markmeals op 13-06-2018 14:05
cialis 20mg kaufen in deutschland cialis 5mg epar cialis cialis jelly online mail-order pharmacies
Markmeals op 14-06-2018 18:56
vardenafil levitra tadalafil cialis cost cheap cialis 20 mg generic cialis online prescription cialis 20 mg
Markmeals op 14-06-2018 22:38
scopolamine used by cialis buy cialis 20 mg cialis saadavus cialis coupon
Markmeals op 15-06-2018 02:19
cigarette electronique cialis sample cialis for daily use se il cialis non fa effetto per voce cialis tablets 5mg-10mg or 20 mg
Markmeals op 15-06-2018 05:52
leighton masters cialis groove is in the heart cialis cost slaappillen bijwerkingen cialis generic cialis at walmart
Markmeals op 15-06-2018 09:18
cymbalta bijwerkingen cialis tadalafil 20mg better between viagra cialis levitra buy generic cialis
Markmeals op 15-06-2018 13:15
lot 05668 cialis canada cialis 20 cialis warning cialis coupon
Markmeals op 15-06-2018 18:37
cialis vietnamese restaurant minneapolis mn cialis on line dauererektion bei viagra vs cialis cialis pills
Markmeals op 15-06-2018 23:01
cialis testimonials from women buy 20mg cialis iskustva cialis 2013 nissan cialis online
Markmeals op 16-06-2018 03:19
aide ovulation test erfahrungsbericht cialis buy cialis 20 mg venta de cialis en uruguay tratamiento 200 cialis coupon
Markmeals op 16-06-2018 07:28
cialis once a day 5mge coupon for cialis by manufacturer actilyse 20mg cialis cialis cost
Markmeals op 16-06-2018 11:49
adalat la 30 tablets of cialis cheap generic cialis xeirotexnia se cialis cheap cialis
Markmeals op 16-06-2018 16:22
cialis 60 mg kaufen auf cialis savings card cialis biru di twitter headers buy cialis 20 mg
Markmeals op 16-06-2018 20:50
viagra levitra cialis comparativa de seguros cheap cialis contention veineuse contre indication cialis cialis tablets 5mg-10mg or 20 mg
Markmeals op 17-06-2018 15:20
cialis bestellen ervaringen extraordinary cialis targinact 5mg cialis buy 20 mg cialis
Markmeals op 17-06-2018 19:35
toucas personalizadas cialis buy tadalafil online artinya cialis bbm for pc buy cialis
Markmeals op 17-06-2018 23:46
lot 05668 cialis free cialis sale cialis sans ordonnance canada buy generic cialis
Markmeals op 18-06-2018 03:48
doppelherz haar intensiv erfahrungsbericht cialis buy cialis 20 mg cialis cost rite aid liquid cialis
Markmeals op 18-06-2018 07:50
defibrillator sottocutaneo controindicazioni cialis generic cialis tadalafil viagra levitra cialis comparativa de generadores cialis
Markmeals op 18-06-2018 11:56
cialis costo venezuelan cialis on line no pres is cialis more potent than viagra for women cialis generic availability
Markmeals op 18-06-2018 15:28
eurofarmacia cialis commercial cialis from canada flamen cialis significato emoticon cialis cost
Markmeals op 18-06-2018 19:07
nascia cialis information tadalafil cheap cialis canada buy cialis online
Markmeals op 18-06-2018 22:34
pharma gerke cialis online cost of cialis cialis buy cheap cialis from canada
Markmeals op 19-06-2018 01:55
cialis and dapoxetine australia map cialis generic availability linola shampoo erfahrungsbericht cialis buy cialis 20mg
Markmeals op 19-06-2018 05:24
dunnes stores free vouchers for cialis cialis prices ammoniaca per dolci controindicazioni cialis cost of cialis
Markmeals op 19-06-2018 08:59
schauma shampoo erfahrungsbericht cialis interactions for cialis knjiga o milutinu gde kupiti cialis tadalafil cost
Markmeals op 19-06-2018 12:45
cialis for daily use how soon is it effective cialis tablets aropax generico de cialis cialis 20 mg best price
Markmeals op 19-06-2018 17:45
wayfair glasses non-prescription cialis buy 20mg cialis cialis nebenwirkungen erfahrungen 200 cialis coupon
Markmeals op 19-06-2018 22:33
acne roaccutane bijwerkingen cialis cialis generic adderall xr 5mg generic cialis trust pharmacy cialis
Markmeals op 20-06-2018 02:49
zwillingsschwangerschaft erfahrungsbericht cialis cialis on line cialis super active plus uk athletics cheap generic cialis
Markmeals op 20-06-2018 07:44
walmart over the counter cialis equivalent cialis uk rx relief card cialis canada cialis without a doctor's prescription
Markmeals op 20-06-2018 13:13
tomou viagra experiences superdrug viagra traylen 28 pfizer viagra 100mg viagra
Markmeals op 20-06-2018 17:58
actonel 150 mg efeitos colaterais do viagra generic viagra cefasel 100 wirkung viagra order viagra online
Markmeals op 20-06-2018 22:45
maggotfest viagra generic viagra available nocebo effekten av viagra cheap viagra generic
Pagina12345
Commentaar
Jouw naam/bijnaam
Website url
E-mail
Je Punt profiel
Dit is een verplicht veld